Ekonomiaren trantsizio ekologikoa (I)

(Otsailaren 5ean emandako hitzaldi baten transkripzioa duzu hau)

Arratsalde on, eta mila esker hemen hitz egiteko eman didazuen aukeragatik. Ni orain urte batzuk Pio XII institutuan ikasten izan nintzen, zuek zaudeten alde horretan. Bat-batean hemen goian jartzean poza sentitzeaz gain, ardura ere sentitzen dut, badakidalako hemen jende oso jantzia dagoela, eta ez nukeelako nahi, hemendik ateratzea denbora galdu izanaren sentsazioarekin. Ahalegina egin dut hitzaldi hau zuen interesekoa izan dadin, emaitza, zuek epaituko duzue.

Lau zatitan banatuko dut hitzaldia:

1. Sarrera
2. Nola heldu gara honaino: kapitalismoa
3. Irtenbide faltsua: ekofaxismoa
4. Irtenbide egokia: ekonomia demokratikoa

1. Sarrera

Pio XII-n ibilitako garaiko pare bat ideia ekarri nahi ditut hona, erabilgarriak izango zaizkigulakoan. Bi ideia klabe ematen dizkigu hitzaldi guztian erabilgarriak izango zaizkigunak. Lehena ingelesez topatu nuen otoitza bat da, euskaratua hala izan daitekeena:

Jauna emadazu
BARETASUNA aldatu ezin ditzakedan gauzak onartzeko
AUSARDIA alda dezakedana aldatzeko
JAKINDURIA bien arteko desberdintasuna ezagutzeko

Hau da erabiliko dugun lehen klabea, etengabe kontuan izan behar duguna. Zer aldatu dezakegu eta zer ez? Konplikatua da ezta? Jakina horregatik eskatzen diogu Jainkoari laguntza. Hona adibide praktiko bat ekarriko dut, Barrio Sesamoko Kokok egiten zuen moduan.

Hemen lurrikara baten mapa bat azaltzen da, Japonian gertatutakoa:

Irudia

Hemen beste lurrikara baten mapa, Haitin gertatutakoa:

Irudia

Argi dago, mapa hauek azaltzen duten lurrikara ez dagoela gure esku: lurrikara non gartatu, noiz, zer indarrarekin… Baina ikus ditzagun eraginak:

Irudia

Irudia

Lurrikarak ez daude gure esku. Ezin aldatu. Eraikinen kalitatea bai. Beraz, ausardia behar dugu hau aldatzeko. Haiti aurrerago ere aipatuko dut beste adibide batean.

Bigarren klabea, bigarren ideia, Pio XII-ko garaian ikasitakoa da etikaz Kantek esan zuen esaldi bat, inperatibo kategorikoa uste dut esaten zitzaiola:

«zure ekintzak lege unibertsal bihur daitezen desiratzeko moduan joka ezazu»

Japoneko garapen eredua unibertsalizatu daiteke? Mendebaldeko garapena, bizimodua, munduko biztanle guztietara zabaldu al daiteke? Hori desiragarri den edo ez ezatabidan sartu gabe, hortaz hitz egingo dugu eta.

Orain dela hamarkada batzuk agian pentsa zitekeen baietz, garapen eredu hau unibertsalizatu zitekeela. Zygmunt Baumanek berak kontatu zigun duela hiru urte hemen izan zenean: eztabaida orain 60 urteko berbera da. Garai hartan eztabaida zen: Ogi bat dugu, banatu dezagun ongi guztion artean genion batzuek. Besteek ordea zioten ezetz, “lehenengo ogia handitu egin behar da, eta handitzen dugun heinean guztiontzako iritsiko da”. Garai artako eztabaida harekin bada desberdintasun bat egun: jada ezin dugu orgia gehiago handitu. Zergatik?

1. Petrolio gailurra: Mendebaldeko hazkundea petrolio merkean oinarritu da. Petrolioa merkea ahitzen ari da.

2. Lehengaien eskasia: hazkundeak lehengai asko xahutu ditu, hondakin asko sortu. Mendebaldarron bizimodua unibertsalizatzeko 3,5 planeta beharko genituzke.

3. Klima aldaketa: Mendebaldeak eragindako kutsaduraren ondorioak, herrialde pobreenek pairatzen dituzte.

Beraz, eskatuko nizueke aurkezpen honetan zehar zeuon buruari etengabe bi galdera hauek egitea:

– Hau geuk eragindakoa da edo halabeharra? Hau alda daiteke, eta ausardiaz jokatu behar dugu, ala ezin da aldatu eta baretasunez onartu behar dugu? Jakinduria behar dugu biak desberdintzeko konplikatua da eta. Are konplikatuago hedabide eta agintariek etengabe “ez dago beste biderik” errepikatzen digutenean.

– Hau unibertsalizatu daiteke? Eta galdera honen beste aldaera bat: honek zeini egiten dio mesede, gutxi batzuei edo gizarte osoari?

2. Nola iritsi gara honaino? Kapitalismoa

Bi gako hauekin gauzak hobe ulertuko ditugulakoan nago, eta zer egin asmatzeko bidea zabalduko digute, desesperaziotik itxaropenera jauzi eginaz. Ongi baitakizue Baumanek aipatutako eztabaida nortzuk irabazi zuten: banaketaren aurrean hazkundea bultzatzen zutenek. Badakizue, bila ezazu zure interes partikularra, eta esku ikusezin batek interes partikular guztien batura guztion mesedean bihurtuko du. Eta hori izan da joera.

II. Mundu Gerra ondoren bi hazkunde eredu desberdin ezagutu ditugu: lehena ekonomia produktiboan oinarritua 70. hamarkadaraino, eta hortik aurrera bestea, finantza ekonomian oinarritua.

Hau ezin hobeto azaltzen duen eskema bat topatu nuen Michel Husson-en “El capitalismo en 10 lecciones” liburuan. Honek zer dio? Enpresa batean zuk dauzkazu soldatak, mozkinak, eta dibidendoak. Lehen, aliantza soldata eta mozkinen artekoa zen (70 hamarkadara arte), ordutik aurrera aliantza mozkinak eta dibidendoen artekoa da.

Irudia

Hau azaltzeko pare bat adibide jarriko ditut berriz ere:

1.Enpresak:

– Soldata-Mozkina aliantza garaian:Enpresako jabea hemengoa zen, komunitatean txertatua zegoen. Proiektu bat zuen bera bizi zen komunitatearen onurarako. Langileen baldintza onak interesatzen zitzaizkion bere proiektua ongi joatea laguntzen ziolako.

– Mozkinak-dibidendoak aliantza garaian: jabeak munduan zehar dauden akzionista espekulatzaileak dira. Hemengo enpresak multinazionalen esku daude. Zuzendaritza ez da jabea, ez du inguruko komunitatearentzako proiekturik. Akziodunen errentagarritasuna bilatzen dute. Komunitatearen egoera bost axola zaie.

2. Finantzak:

– Finantzak ezinbestekoak dira komunitate batentzat. Kutxak horregatik sortu ziren, hemengo komunitatearen proiektuak sostengatzeko. Jabetza publikoa zuen, gure komunitatearen onurarako lan egingo zuela ziurtatzeko.

– Bankarizazioa-pribatizazioa. Akzionista pribatuen esku utzi dituzte Kutxak. Akziodunen mozkinak helburu, ahaztu egin dira komunitatearen onuraz.

Esan dizuet hitzaldian zehar bi klabe izatea buruan. Aplika ditzagun orain bada. Bi kasu hauetan hasieran aipatu bi galderak eginda: enpresa eta finantzetan eman den aldaketa honek zeinen onura bilatzen du? Eredu hau alda dezakegu?

Erantzunak garbiak dira ezta? Gutxi batzuen onura bilatzen da, eta 70 hamarkadatik aurrera hartzen joan diren erabaki politikoen ondorioa izan da. Guk eragindakoa da; alda dezakegu. Ausardia behar dugu.

Eta aldaketa honek, joera honek, gutxi batzuen onura bilatzeak, zer ekarri digu? Krisi kapitalista. Eta zer da krisi kapitalista? Santiago Alba Ricok baino hobe ez dizuet azalduko nik. Egin klik hemen ikusteko.

Ikusten duzue. Gutxi batzuek errentagarritasun handiago behar dute, eta horretan ari dira. Europan nondik lor dezakete: ongizate estatu publikoa pribatizatzetik adibidez. Garapen eredu honek, kapitalismoak nora ekarri gaitu Euskal Herrian:

– Behar dugun energiaren %95 kanpotik dator
– Behar ditugun elikagaien %5a soilik ekoizten dugu bertan
– Enpresa gehienak multinazionalen esku
– Langabezia/prekarizazioa/pobrezia
– Desberdintasun sozialak geroz eta handiagoak
– Etxe kaleratzeak eta etxe mordoa hutsik

Baina tira, galdetuko duzue, noraino joan da hau! Ekologiaz ari naiz, ez dudarik izan, guztia lotuta baitago. Lotzen ez dituenak interesen bat ezkutatzen du.

Advertisements

Tagged: , , , , ,

One thought on “Ekonomiaren trantsizio ekologikoa (I)

  1. […] Ekonomiaren trantsizio ekologikoa (I) […]

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s

%d bloggers like this: