Tag Archives: independentzia

Zergatik ez da Katalunia independente?

Batzuek diote 2017an erabakimena eta arriskuak onartzeko prestutasuna falta izan zirela (“ez zen aprobetxatu Estatua desbordatua zegoen momentua”). Beste batzuek diote arazoa dela urriaren 27ko independentzia adierazpena ez gauzatu izana (“gobernuak aurrera egin eta mobilizazioarekin jarraitu izan bagenu independente ginateke”). Jordi Muñoz politilogo valentziarrak, ordea, beste iritzi bat du: nire ustez Katalunia ez da independentea 2017an ez zirelako independentzia lortzeko baldintzak ematen.

Principi de realitat. Una proposta per a l’endemà del Procés liburuan kontatzen du (Jordi Muñoz, 2020, Ed. L’Avenç). Zein izan zen Procés-aren akats nagusia? Independentismoak ez zuela sekula %50eko langa gainditu (2015eko I27an %47a lortu zuen, 2017ko U1ean parte hartzea %43koa izan zen eta 2017ko A21ean independentismoa berriro %47an gelditu zen). Gehiengo handia da, baina ez nahikoa. %50etik gorako gehiengo argiak ematen duen zilegitasun hori gabe ezinezkoa da Muñozen ustez independentzia lortzea. Espainiar estatuak zilegitasun demokratikoa galdu zuen kataluniarren aurrean, bai, baina arerioak zilegitasuna galtzeak ez dio automatikoki alternatibari zilegitasun osoa ematen. Zilegitasun hori landu eta irabazi egin behar da.

Dena dela, Muñozek dio Procésak, independentzia lortzea oso zaila dela agerian utzi duen arren, erakutsi digula ere independentismoa, mugimendu soziopolitikoa gisa, eta independentziaren aldeko iritzi publikoa Katalunian uste baina solidoagoa eta erresistenteagoa dela. Independentismoa ez da inoiz hain urrunera iritsi. Gero eta babes sozial eta elektoral egonkorragoa du eta goranzko joaerarekin darrai (ez dute errepresioarekin murriztuko, kontrakoa baizik).

Mugimeduaren ideian sakontzen du, esanez, azken hamarkadan Katalunian lankidetza eta lehia estua konbinatu duen aktore desberdinen sare batean oinarritutako mugimendu soziopolitiko bat eraiki dela, soziologia anitz eta transbertsala duen herrialdeko ehun asoziatiboarekin oso lotua. Azpimarratzen du ere mugimenduak harreman konplexuak dituela elite ekonomikoaren zati batekin eta, ideologikoki progresista izan arren, baita sektore zaurgarrienaren parte handi batekin ere, batez ere metropolikoekin.

Muñozek mugimendu honen oinarrian kokatzen ditu, hiru zirkulu kontzentriko bezala, independentismo tradizionala (gutxiengoa zena), autodeterminazio eskubideari erreferentzia konstantea eta autogobernua hobetzeko gehiengo handi eta transbertsalaren borondatea. Energia latente hau Estatutaren erreforma prozesuak aktibatzen du. Garrantzia berezia ematen dio ere liburuaren autoreak 2003ko tripartitari eta berauk proposatutako estatut erreformari, zubi bat eraiki baitzuen bi munduen artean (ERC-PSC/ICV): katalanismo federalistaren parte batek independentismora pasatzeko zubi hori erabiliko du. “Aliantza hura gabe asko konplikatuko zen gaur gauden tokira iristea.”

Dena den, liburuan dioen moduan, independentismoa ez da ezerezean hazi, testuinguru jakin batean eta beste aktoreekin elkarrekintzan baizik. Procésak eragin dituen erreakzioen artean hiru azpimarratzen ditu: Estatuaren erantzun autoritarioa, Katalunia barneko polarizazioa (Cs-en hauteskunde arrakastak adierazten duen moduan) eta ohiko velle catalanismearen nostalgia, lehengo statu quo lasaia faltan botatzen dutenena.

Baldintza horietan indartzen da mugimendu independentista, 2015etik 2017 bide-orri adostuarekin bat eginda. Batasun hura miraritzat jotzen du Muñozek, bat egite horren abaroan urriaren 1eko hiru hipotesi desberdin biltzen baitziren: batzuentzat negoziazioa bultzatzeko erreminta zen erreferenduma (Estatua negoziatzera behartzeko), beste batzuentzat altxamendurako erreminta zen (emaitza kalean defendatu eta Estatuari eskutik joango zitzaion altxamendua sortzeko; hipotesi honek indarra hartzen du urriaren 3ko greban) eta gehienentzat deskonexiorako erreminta zen, minik gabeko deskonexio expres bat (Kataluniako tradizio moderatuak bere egin zezakeen hipotesi bakarra). Gertatzen dena da hiru hipotesietako bakar batek ere ez duela emaitzik lortzen. Estatuak ez du negoziatuko, ezinezkoa da altxamendua gauzatuko duen mobilizazio mantentzea eta Estatuak bere indarra erakutsi du (deskonexio baketsua kimera bat zen).

Eta halaxe iristen da independentismoa traïdors eta hiperventilats artean banatzen den momentura. Zer egin? Jordi Muñozek bide bat proposatzen du.

2017koa krisi konstituzional bat izan zen, eta orain oreka berri batean sartzen ari gara, egonkorragoa edo ezegonkorragoa, luzeago edo laburrago iraungo duena, baina, dena dela, hurrengo urteetako jokozelaia definituko duena. Expres independentzia baztertuta oreka berria Kataluniako eta Espainiako politikaren eboluzioak ezarriko du.

Estatuan funtsean hiru gauza gerta daitezke: egungo ezkerreko gehiengoa kontsolidatzea, hiru eskuinek gobernatzea edo tarteko oreka bat, koalizio handi moduko bat.

Katalunian aldiz lau gauza gerta daitezke: independentismoa zabaltzea, independentismoa dagoen lekuan gelditzea baina erabakitzeko eskubidearen aldeko kontsentsuak gora egitea, egungo posizioak dauden lekuan gelditzea, edo independentismoaren desgastea.

Konbinazio desberdinak eginda ondorio batera iristen da autorea: soluzio politiko batera trantsizioa egiteko probabilitatea, funtsean, independentismoaren eboluzioaren araberakoa izango da. Soilik independentismoa indartu eta soluzio demokratikoaren aldeko %70a artikulatzeko gai bada imajina daiteke irtenbide baikor bat.

Hori jakinda, irabazteko aukerak handitzeko estrategia bat definitzen du, bi aldagai azpimarratuz: independentziaren aldeko gehiengo argia lortu alde batetik, eta soluzio demokratikorako erreferendumaren aldeko gehiengo zabal eta tranbertsal bat artikulatu, bestetik. Bi gauza diferente dira, eta, hortaz, desberdin pentsatu beharrekoak.

Independentziaren aldeko bozak denboran gorantz doaz, eta gorako joera hori soilik mantenduko da mobilizazioak badarrai (desmobilizazioa da mugimendu askoren arriskurik handiena). Dena den, autorearen ustez %50a gainditzeko gakoa egun ditugun instituzioen gobernantza da. Ez da nahikoa botere instituzionala lortzea; erabakigarriena botere horrekin zer egiten den da. Muñozi iruditzen zaio 2017tik hona gobernantza defizit bat izan duela independentismoak: jendeari iruditzen bazaio eguneroko arazo zehatzak konpontzeko ez duela balio, eta soilik etorkizun ezezagun bat proposatzen duela, zaila izango da independentismora jende berria batzea.

Independentismoak egiten duen autonomiaren gobernu on edo txarrak balioko dio boto emaileari errepublika independentea nolakoa izango den jakiteko. Egia da oso mugatua dela egin daitekeena, baina hobe da soluzioak bilatzea, muga hori ezer ez egiteko aitzaki gisa erabiltzea baino. Alderdi subiranisten lehen betebeharra da eskura dituzten instrumentuak erabiltzea arazoak konpondu, errealitatea eraldatu eta burujabetzaren abantailak egindakoarekin demostratzeko.

Dena den, Muñozek dio gehiengo argia ez dela nahikoa: independentismoak irabazteko aukera du, baiezkoaren eta ezezkoaren aldekoen artean adostutako arau garbiak dituen erreferendum bat egiten bada, eta, beraz, galtzaileak emaitzak onartuko dituela bermatzen bada. Orain arte %70 hori artikulatzea ezinkezkoa izan da, besteak beste, procésak polarizazio emozionala eragin duelako. Distantzia emozional hori gainditzeko zubiak eraikitzea ezinbestekoa izango da. 2017 hartan independentismoak planteatu zuen enbatan, jende askok beldurra sentitu zuen bere eskubideak urratuko zirela pentsatzen zuelako. Independentismoak ez zuen beldur horrekin enpatizatu.

Zubiak eraiki eta polarizazio emozional hori baretzeko funtsezko instrumentua da independentziaren aldeko eta kontrakoen arteko berme komunetan pentsatzea: erabakiak hartzeko prozesuetako bermeak adostu eta etorkizuneko identitate eta kultura anitzen enkaje instituzionala ziurtatu emaitza dena delakoa izanda, dependentzia ala independentzia. Tolerantzia eta inklusioa praktikatzeak prozeduretan adostasunera iristea ekar dezake.

Elkarrizketaren aldeko apustuak, ere, lagun dezake bide honetan. Zentzu horretan elkarrizketaren mahaia, emaitzak eman zein ez, aukeratzat du Muñozek. %70aren artikulazio politikoa lagun dezakeen beste gako bat iruditzen zaio Estatuaren erantzun autoritarioaren eta errepresioaren kontrako kontsentsuaren lanketa dela. Eta nazioartera begira ere, independentziaren aldeko gehiengo argi batekin eta erreferendumaren aldeko fronte zabal bat artikulatuta, egoera asko aldatuko litzatekeela iruditzen zaio.

Liburua bikaina eta guztiz gomendagarria da. Procés guztiaren konplexutasunean ausardiaz murgiltzen da, gako asko ematen ditu eta etsipen, derrotismo edo noraezaren aurrean balioan jartzen du hamarkada honetan independentismoak lortu duena. Eta garrantzitsuagoa dena, independentzia lortzeko bide bat proposatzen du.

Lortu du meritu gehigarri bat Jordi Muñozek: lehen aldiz katalanez idatzitako liburu bat irakurri dut hasieratik bukaerara.

Maltzaga hil da, gora Maltzaga!

ehburujabe-368x339“Estatutua hil da” esan genuen Gernikan 1997an. Estatutuaren kontra geunden? Ez. Estatutuak tresna baliagarria izateari utzi zion? Ez. Orduan, zergatik esan genuen hilda zegoela? Espainiako estatuak erabaki zuelako, aldebakartasunez, estatutua ez zela beteko, ez bizitza honetan, ez eta hurrengoan ere. Guk aldebiko prozesu bat nahi genuen, eta nahi dugu, baina Madrilek ez.

20 urte joan dira inflexio puntu bat izan zen ekitaldi hartatik; ez alferrik. Estatuak orduan esan genuena berretsi besterik ez du egin; EAEn gehiengo osoz onartu zen estatutu berriaren proposamena baztertuz, Kataluniako legebiltzarrean ia aho batez onartu zen estatutu berria mesprezatuz, EAEn zein Nafarroan gehiengoz onartzen diren legeak aldebakartasunez balio gabe utziz… Ez dugu ikusten Espainian Euskal Herriko, zein Kataluniako, auzia modu demokratikoan eta aldebikotasunez konpontzeko aukerarik, guk hala nahi izanda ere: indar-harreman kontua da.

Euskal Herrian prozesu demokratikoa martxan jarri nahi badugu, indar metaketa prozesu bat abiatu beharko dugu; prozesu mobilizatzaile bat, helburu zehatz eta partekatuekin, zeinaren bidez iritsi behar dugun Estatua negoziatzera behartzera, eta ezezkoan tematzen bada, independentzia aldebakartasunez aldarrikatzera, Katalunia egiten ari den moduan.

Bide horretan, uste genuen, behin ETAk borroka armatua utzita, bi familia abertzale nagusiak gai izango zirela burujabetza prozesua abian jarriko zuen estrategia minimo bat adosteko. Ez zen horrela izan, eta denbora gelditu egin da.

EAJk, egun, ez du halako prozesu bat abian jartzeko asmorik, gogorik. Bere aurpegi soberanista lozorroan gordeta, hauteskunde emaitza bikainak lortu ditu; kaleetan ez du jendetzarik topatzen burujabetza prozesua aldarrikatuz; eta Kataluniara begiratzen duenean, bere alderdi anaiaren gainbehera ikusita, “abentura soberanistetan” sartzeko tentazio oro uxatzen zaio.

EH-Bildu saiatzen da, bai; ez da eskaintza faltagatik izango: akordio proposamen bat hemen, beste akordio proposamen bat han, EAJ erakarri nahian, bere zenbait helbururi uko egiteko prestutasuna erakutsiz, akordioren batean esplizituki uko eginez, balizko burujabetza prozesu bat martxan jartzeko esperantzarekin, Maltzaga abiapuntu bakarra bailitzan. Eta halaxe gaude, geldirik, Maltzagako geltokian, zain.

Argi dago: Gernikako ekitalditik 20 urte beteko diren honetan, beste inflexio puntu bat behar dugu. Gernikan “Estatutua hil da” esan genuen; oraingoan “Maltzaga hil da” esan genezake. Maltzagaren kontra gaude? Ez. Maltzagak tresna baliagarria izateari utzi dio? Ez. Orduan, zergatik diogu hilda dagoela? EAJk azken hamarkadan argi utzi duelako ez duela burujabetza prozesu bat abiatzeko inolako asmorik. Estatutuaren heriotzatik Lizarra-Garazi etorri zen. Orain galdera da: Maltzaga ondoren, zer?

Azken hamarkadan agerian gelditu da geure bizitzan eragin kaltegarria duten erabakiak hartzen ari direla, gero eta urrunago, gero eta jende gutxiagok. Burujabetza egunez egun, urtez urte, galtzen gabiltza arlo guztietan, eta multinazionalen mesedetan desberdintasunak, prekarietatea, pobrezia eta sufrimendua zabaltzen ari dira. Inor gutxik jarriko du hau ezbaian.

Dena den, batzuk diote hau dela dagoena, ezin dela besterik egin, sakrifizioak ezinbestekoak direla, austeritate politikak zintzo-zintzo eta liskarrik gabe onartuta, gauzak bere onera itzuliko direla. Esan genezake gauzak diren bezela mantentzearen aldekoak direla hauek.

Beste batzuk, ordea, aldaketaren aldekoak gara. Diogu gauzak beste modu batera egin daitezkeela, geure bizitzetan burujabetza berreskuratu behar dugula, eta Europatik datozen erabaki politikoei entzungor eginez, guri komeni zaizkigun erabakiak hartzen joan gaitezkeela.

Eliteak kezkatuta daude azken aldian aldaketaren aldekoak gailentzen ari direlako. Populista ezizena jarri diete, eta zaku berean sartu dituzte Eskozia, Brexit, Le Pen, Podemos, Katalunia eta Trump, tranpa beraiek eginez. Aldaketa nahi dugunok burujabetza berreskuratzearen alde gaude, baina bi burujabetza mota daude:

  1. Izuan, autoritatean, seguritatean, arrazakerian, desberdintasunean, erresistentzian oinarritutako burujabetza kontserbadorea, atzera bueltatu nahi lukeena, ezer ez aldatzeko.
  2. Demokrazian, parte-hartzean, aniztasunean, parekidetasunean, iraunkortasunean, itxaropenean oinarritutako burujabetza sozial eraldatzailea, herri berria, bizitza berriak eraikitzeko.

Bizi ditugun garai interesgarri hauetan, arazoa politika neoliberala da (jarraitasuna aldarrikatzea arazoan sakontzea da). Aldaketa autoritarioa ez da soluzioa, arriskua baizik (bizitzaren kontrakoa; Le Pen, Trump…). Arazoarentzako irtenbidea eta eskuin muturraren arriskuarentzako antidotoa aldaketa demokratikoa da, burujabetza sozialean oinarritua. Hain justu, hau aldarrikatzen dugu gehiengo sindikalak, mugimendu feministak eta ekologistak, aniztasunaren eta errefuxiatuen aldeko mugimenduek, ekonomia sozial eraldatzaileak, inklusioaren eta giza eskubideen aldekoek, ezkerreko alderdi eta mugimendu politikoek…

Hortaz, “Maltzaga ondoren, zer?” galderari, hala erantzungo nioke nik: burujabetza sozial eraldatzailea aldebakartasunez eraikitzen joan, indarra metatzen joateko, aldaketa nahi dugun mugimendu sindikal, sozial eta politikoen artean bide-orria adostuta.

Martxan jarri. Korrontea sortu. Denborarekin, agian, korronte horrek indar nahikoa hartuko du, eta orduan, beharbada, Maltzaga berpiztu egingo da, Katalunian bezala. Nork daki, ez gara igarleak. Garrantzitsuena, orain, prest gaudenak abian jartzea da.

Marmotaren eguna

gm51

Testu hau Gai Monografikoak 51: Burujabetzara bidean argitalpenaren sarrera da

Oroitzen dut, atzerrira joan eta euskalduna nintzela esaten nuenean, bi erreakzio mota jasotzen nituela parean nuen pertsonaren arabera: konplizitatea Estaturik gabeko nazio batekoa bazen, eta gurasokeria bere Estatua zuen norbait zenean. Are gehiago, eskoziarrek eta katalanek mirespenez begiratzen ninduten; portugaldarrek, suediarrek, italiarrek, alemaniarrek… barkatu egiten zidaten kaikukeria, interneten garaian burujabetzaz hitz egiten jarraitzea…

Denbora aurrera doa, gauzak aldatzen dira, eta hemen gaude gu mirespenez begira Eskozia eta Kataluniara, eta hor ditugu greziarrak, ingelesak, frantsesak, holandarrak… burujabetzaz hitz egiten. Krisiaren gauzak. Baina kontuz, soberanismo guztia ez baita eraldatzailea. Itxaropenean eraikitzen den soberanismo progresistaz gain, bada beldurrean oinarritutako soberanismo bat: kontserbadorea. Eta zabaltzen ari da

Dena aurrera doa, bai, baina hemen estatutu berriaz eta aldebikotasunaz hitz egiten jarraitzen dugu, marmotaren egunean. Gauza bat da ekonomia zirkularra, sustatu behar dena, eta beste bat politika zirkularra, beti puntu berberera itzultzen dena. Komenigarria da ez nahastez.

Non gaude? Zer gertatu da azken 40 urtetan? Zer lezio ikasi ditugu? Nola eraiki burujabetza espazioak? Zer ari dira egiten munduko beste leku batzuetan? Non da aldaketaren motorra? Gobernuan dago? Gizarte mugimenduetan? Beharrezkoa al da Estatua izatea? Nahikoa al da?

Galdera hauek, eta gehiago, genituen buruan “Burujabetza nazionala eta auzi soziala” jardunaldiak antolatu genituenean ekainean Gasteizen. Bertan ezagutu genituen Solonek Bolivian, Arrufatek Katalunian eta Berhocoirigoinek Iparralden ateratako irakaspenak. Estatu egiturak berebiziko garrantzia dute, bai, baina azpimarratu zuten ahalegin berezia egin behar dela gizarte mugimendu autonomoa indartzeko eta burujabetza espazioak sortzeko, proiektu zehatzak eraikiz komunitatetik komunitatearentzat.

Lasagabasterrek euskal autogobernuaren (galeraren) errepaso historiko bat egin zuen, eta Madrilen jarrera Canadak Quebec-ekin izan zuenaren ispiluan konpaartu zuen: kontrako poloak. Madrildik zerbait espero dezakegu? Erantzun borobila eman zuen: “hemen ez du inork negoziatu nahi. Baina badakizue, askatasuna eta eskubideak ez dira oparitzen, hartu egiten dira.”

Puntu honetan Apaolazak, Etxartek eta Eskisabelek pista batzuk eman zizkiguten gehiengo zabala lortuko duen mugimendu soberanista bat eraikitzen joateko, abertzaletasunetik haratago, eta giza eskubideak, justizia soziala eta demokrazia bezalako balio unibertsaletan oinarrituz.

Amaiera Muñoak jarri zuen ELAren azken 40 urteetako ibilbidearen errepasoa eginez, sindikatuaren birfundaziotik hasi (III. Kongresua, 1976) eta aurrera begira ditugun erronka nagusiak marraztuz, bi bereziki azpimarratuta: genero parekidetasuna eta justizia klimatikoa.

Burujabetza nazionala eta auzi soziala txanpon beraren bi aldeak dira, ez zirkuluaren koadratura. Madrilekin aldebikotasun ezinezkoa egiaztatuta, zein beharrezkoa den zirkulu honetatik ateratzeko bide orri bat definitzea, gutxieneko amankomunak definituz. Gai Monografiko honek horretan lagunduko duela espero dugu. Zirkula beza.

Lehia burujabetzaren aldeko borroken artean?

zapalkuntza

Irudipena dut euskalgintza apur bat astindu duela independentziaren inguruko diskurtso berriak. Niretzat haize freskoa izan dena kezkagarria zaio zenbaiti, irrigarria besteri. Euskara alboratuko ote den, lurraldetasuna baztertu, historia gutxietsi… Normala da, modu probokatzailean egin baita diskurtso berri hau, eztabaida pizteko asmoz. Helburua lortua

Dena den, sentsazioa dut euskalgintzak defentsiban erantzun duela, hobe bizitzeko independentzia eta euskaraz bizitzeko independentzia kontrajarriak bailiran. Esango nuke, lehia hori piztea leporatu diotela Unai Apaolazari. Zergatik ez dakit, Apaolazak oso argi hitz egin baitu: Ez dago mailaketa bat independentziarako arrazoien artean”;“Ongizatea izango da alor guztietan, bai ekonomikoan, bai “identitario” deitzen diogun horretan eta denean; denak suspertu behar dira, denak bultzatu”.

Apaolazari iruditzen zaio zapalduta bizi garela, espainiarren zein frantziarren eta euskal herritarren arteko botere harremana oso desorekatua dagoela, eta egoera aldatu nahi du, berdintasuna lortze aldera. Horretarako independentziaren aldeko borrokara erakarri nahi du ahalik eta jende gehien, izan abertzale edo ez, izan euskaldun edo ez. Normala da, burujabetza indar-harreman kontua baita; zenbat eta independentista gehiago lortu, orduan eta aukera handiagoa gauzak aldatzeko.

Gizon eta emakumeen arteko botere harremana ere guztiz desorekatua dago. Emakumeak zapalduta bizi dira. Feminismoek emakumeen ahalduntzearen alde borrokatzen dute, emakumeak burujabe izan daitezen. Patriarkatuarekin amaitzeko ahalik eta jende gehiena batu behar dute borrokara, izan abertzale edo ez, izan euskaldun edo ez, izan emakume edo ez, indar-harreman kontua baita sistema aldatzea. Eta gogor borrokatu beharko dute mugimendu feministek hori lortzeko, beraiek ez badute egiten, ez baitu beste inork egingo.

Era berean, langile mugimenduak langileen burujabetza bilatzen du, langileak antolatuz eta borrokatuz. Sorreratik izan da borroka kolektiboa, langilearen eta ugazabaren arteko botere harremana guztiz desorekatua baita. Zenbat eta langile gehiago batu, orduan eta indar handiagoa gauzak aldatzeko. Horregatik bilatzen ditu sindikatuak langile abertzaleak eta ez abertzaleak, euskaldunak eta erdaldunak, bertan jaioak eta kanpotik etorriak, helburua baita ahalik eta indar handiena aktibatzea zapalkuntza sortzen duen kapitalismoarekin amaitzeko. Langile mugimenduak borrokatu behar du langileen lan- eta bizi-baldintzak hobetzeko, bestela, beste inork ez baitu egingo.

Esan izan dute lan erreforma, esaterako, ez dela sindikatuen kontua soilik, zabalagoa dela, legea aldatu gabe ez dela lan erreforma atzera botako. Gertatzen dena da alderdiek hamaika kontu izanda, ez dituztela langileen beharrak lehenetsiko, langileak aktibatu eta mugimendu indartsu bat sortzen ez dugun bitartean. Eta hori langile mugimenduaren ardura da.

Berdin gertatzen zaio euskalgintzari. Euskararen menpeko egoera aldatu nahi du, eta horretarako ezinbestekoa du jende gehiago euskararen aldeko borrokara biltzea. Erakarri nahi ditu abertzaleak eta ez abertzaleak. Erakarri nahi ditu euskaldunak eta erdaldunak.

Orain, independentismoan sortzen ari den diskurtso berria kritikatzen du, hobe bizitzea lehenesten duelako euskara baztertuz (ez dakit euskaraz sortu eta adierazten den diskurtsoak zein puntutan baztertu duen euskara). Gertatzen dena da, independentista izateko arrazoi asko dagoela, eta euskara izarra izatea nahi duenak gogor borrokatu beharko du hori lortzeko.

Askotan, gure ardura dena ez dugu behar bezala egiten, edo ez dugu, behintzat, nahi ditugun emaitzak lortzen, eta besteei leporatzen dizkiegu gure gabeziak. Ulertzen baitut, euskararen alde ari direnak, ere, hobe bizitzeko egiten dutela. Hemen, denok nahi dugu bizitzea tokatu zaigun epe labur honetan ahalik eta hobe bizi. Asmatu nahi dugu, besteak beste, hau delako daukagun bizitza bakarra. Hemen eta orain asmatzen dugu, edo akabo. Eta, kontrajarria badirudi ere, batzuk geure bizitza konplikatuta hobe bizi gara, horrek zentzuz betetzen baitu mundu honetan egiten ari garen ibilaldia.

E egunaren zain ez dugu egon behar. Burujabetza egunero eraiki behar da. Zapalduen burujabetza, elikadura burujabetza, energia burujabetza, ekonomia burujabetza… Egunero eraikitzen joan behar dugu burujabetza hori, burujabetza borroka desberdinak saretuz (Alternatiben Herrian egin zen bezala), bai baitakigu Euskal Herria independentea denean ez dela izango ez euskalduna, ez sozialista, ez feminista, ez ekologista, ez guztiz demokratikoa, ez burujabea. Borrokak eta eraikuntzak jarraitu beharko du.

Orduan zertan gabiltza? Gure ondorengoei mundu hobea uzten saiatzen; geure bizitza zentzuz betetzen saiatzen. Burujabetza borroka desberdinak saretu. Lehia? Zapalkuntzari.

Abertzaletasuna, estatugintza eta demokratizazioa

Donostia m30

“Estaturik gabeko naziotik naziorik gabeko estatura”. “Abertzaletasunak independentismoa mugatzen du”. “Eztabaida ez da nazio izan edo ez izan, demokrata izan nahi dugun edo ez baizik”. Indar berezia duten esaldiak. Are, bertigoa ematera iristen direnak. Ikusi bestela Joxe Manuel Odriozola (Nazio-identitatea merke-zurrean), Eneko Bidegain (Identitateaz) eta Hasier Etxeberriaren (Abertzaletasunaz eta aeronautikaz) erantzunak. Amildegi ertzetik behera begiratu eta amaierarik ez ikusi; harritxo bat bota eta soinurik ez entzun, haizearen hotsa soilik. Orain arte eusten gintuen zorua utzi eta salto egin?

Ez dut uste Imanol Galfarsoro, Unai Apaolaza eta Jule Goikoetxeak egoera hain dramatikoan jarri nahi gaituztenik. Ni, behintzat, identifikatuta sentitzen naiz diotenarekin, ikusten baitut zer egiten duten Diario de Navarrak eta El Correok sistematikoki: sindikatuak abertzaletasunaren ardatzaren arabera polarizatu (ez gu indartzeko, jakina).

Guk beti azpimarratzen dugu CCOO eta UGTgandik aldentzen gaituena ez dela abertzaletasuna, eredu sindikala baizik: Autofinantzatutako konfrontazio-sindikatua gara gu eta gobernuek finantzatutako kontzertazio-sindikatua beraiek. Baina bost axola, egunkari horietan beti irakurriko duzu “los sindicatos nacionalistas”, langile ez abertzaleek ez dezaten gurekin bat egin; gure hazkundea mugatzeko asmoz hain zuzen ere.

Horregatik jarraitzen dut interes handiz Galfarsoro, Apaolaza eta Olariagak Lapiko Kritikoan eta hAUSnART aldizkarian abiatu zuten lana. Gomendagarriak dira, zentzu horretan, Independentzia Helburu liburua, Apaolazaren Hegemonia eta estrategia independentista eta Bilgarria artikuluak, zein Jule Goikoetxeak Apaolaza berari OTORDUAKen egiten dion elkarrizketaren bideoa.

Jule Goikoetxeak berak, OTORDUAKen Apaolazak egiten dion elkarrizketan azpimarratzen du independentzia prozesuak ez duela aberrian oinarritu behar, baizik eta demokratizazio prozesu bat izan behar duela: Euskal demokrazia sortzeko estatugintza prozesua. Beraz, kontua litzateke demostratzea jende ez abertzaleari Euskal demokrazia maila gorena ezinezkoa dela Espainiar Estatu barnean, ezinbestekoa dela Euskal Estatua sortzea eskatzen dugun demokrazia maila sakonera iritsi ahal izateko. Eta hori lortu behar da diskurtso eta ekintzekin, praktikekin; estatugintza praktika horiekin lotzen dut. 2011n idatzi nuen gai hauen inguruan (Atzerri egunetik abegi egunera) gure eguneroko esperientziea oinarritzat hartuz.

Burujabetza prozesua balio unibertsalekin lotzean dago gakoa, eta ideia potentea iruditzen zait. Horregatik harritu ninduen bapatean (17:49 min) Jule entzutea, PNVtaz ari zela, “zuek espainiar estatugintza egiten ari zarete, ez euskal estatugintza”, iruditzen zaidalako berriro nazio kontuetan sartzen dela. Hau da, estatugintza demokratizazioarekin lotzen badugu, demokratizazioan sakontzen duen estatugintza oro izango da ona. Ez abertzale bati espainiar estatugintza edo euskal estatugintza moduan planteatzen badiozu auzia, espainiar estatugintza hartuko dizu lehen aukera gisa, demostratzen ez diozun bitartean espainiar estatugintzak ezin duela iritsi bere nahi demokratikoak asebetetzera, hori lortzeko modu bakarra Euskal Estatua sortzea dela. Eta hori diskurtsoz eta praktikaz demostratu beharko diozu, jakina.

Harrituta nengoen, beraz, berriro urrats bat atzera ematea modukoa iruditzen baitzitzaidan. Akaso nire interpretazio txar bat izan zitekeen, baina Galfarsoro irakurtzean ikusi nuen halako gaizki ulertuak saihesteko berak baduela formula bat: “Horregatik niri “euskal estatua” baino atseginagoa egiten zait “Estatua Euskal Herrian” esatea” (Independentzia Helburu, 309 orr.).

Amaitzeko, burujabetzara bidean unibertsalen balioa azpimarratzen duten lan akademiko hauen adibidetzat dudan gure praktika partikularraren zertzelada batzuk eman nahi nituzke. Esaterako Nafarroako Erriberan hauteskunde sindikaletan %20a dugu. Emaitza hau ez da izan abertzaleak garelako. Emaitza hau ez du gure diskurtsoak ekarri. Emaitza hau egiten dugun lanak eman digu: Erriberako langile askori demostratu diogu beraien lan baldintzak hobetzeko erreminta egokia garela. Beraien behar konkretuei erantzuten asmatu dugu.

Diskurtsoak badu garrantzia, baina ez langileak sindikatura erakartzeko lehen momentuan. Lehen momentuan praktikak dira langileak erakartzen dituena. Behin langileak ELAn daudela hartzen dute indarra gure diskurtso eta trebakuntzek. Langilearen bizi baldintzak ez direla soilik enpresan jokatzen,  enpresatik kanpo ere langileak garela, gizarte eredua eta politika publikoek berebiziko garrantzia dutela eta antolatu eta mobilizatu ezean, kontrabotere indartsu bat osatuz, langile klasearen kontrako politikak ezarriko dituztela. Langile borrokak eta beste mugimendu batzuen borrokek ekarri dituztela ditugun eskubide demokratikoak. Langileok ezin besteko dugula kalitatezko demokrazia, eta hau etengabe borrokatu behar den demokratizazio prozesu bat dela, indarra galtzean demokraziak atzerantz egiten baitu.

Ikuspegi horretatik da garrantzitsua langileon bizi baldintzentzat burujabetza prozesua, demokratizazio prozesu bat baita. Baina ez soilik hori: Euskal Herriko langileek gure lan- eta bizi-baldintzak Euskal Herrian bertan borrokatu eta erabakitzea hobea da langile klasearentzat indar-harreman hobea dugulako. Euskal Herrian sindikatuak ez daude salduak eta borrokarako prest dira. Espainiako sindikatuak, aldiz, gobernuen eta enpresarien esanetara daude, Frankismo ondoren hartu zuten eredu sindikalaren ondorioz. Eta hori langile askok zuzenean esperimentatzen dute izan estatuko hitzarmen bat aplikatzen diotelako, izan Estatu mailako enpresa batekoak izanda ikusi dutelako Madrileko enpresa batzordean langileak saldu egiten dituztela, eta hemengo lan zentroan lan baldintzak hobetzeko, hemen bertan antolatu eta borrokatzea beste biderik ez dutela. Esperientzia hori bizi duenak erraz estrapolatu dezake borroka horretan atera dituen ondorioak arlo politikora, sindikatuaren diskurtso eta trebakuntzaren bitartez.

Hemen gizarte eredua aldatu eta burujabetza lortu nahi badugu, abertzale eta ez abertzaleak antolatu eta borrokara bideratu behar ditugu. Ez abertzaleak burujabetzara eraldaketarako borrokak erakarriko ditu eta abertzaleak burujabetzarako borrokak erakarriko ditu eraldaketara. Bi borrokak batera eginez lortuko dugu biak gauzatzeko behar ditugun gehiengoak.

 

 

 

Ezinezko aldebikotasuna

UrkulluEskoziarra

8. EGBn gure heldutasunak goia jo zuela zirudien. Denetaz genekien, lezio ederrak ematen genizkien txiki zein nagusiei. Ikastolako handienak izanda, irakasleak kenduta, gandorra tente ibiltzen ginen. Orain, batxilergokoak ikusten ditudanean, unibertsitateko ikasleak entzuten ditudanean, umetxoak iruditzen zaizkit, gurasokeriaz begiratzen ditut: “Ai! Bizitzak erakutsiko dizuena…” Denbora ez da alferrik pasatzen.

Badago joera bat, ez dakit naturala den, baina ohikoa bai, ameskeriatik errealismora, idealismotik pragmatismora, utopismotik epe laburreko interesak bilatzera, infantilismo deitu izan zaionetik heldutasuna esan zaionera: “Ezinezkoen alde ez ezazue borrokatu, ni ere hala ibili nintzen, baina esperientziak erakutsi dit pragmatikoa izaten”. Gerora entzun dut hori teorizatua dagoela, Poder Adulto deitzen zaio, Endikak azaldu zidan Brasilen gela berberan lo egin genuenean. Lasciate ogni speranza, Danteren hitzetan.

Dena den, guztiak ez daude ados. Batzuentzat idealen alde borrokatzeak, utopia bilatzeak, ezinezkoak eskatzeak, aurrera egiteko balio du. La utopía sirve para caminar. Beste batzuentzat, ordea, infantilismo zeinua da: maximalismora jotzea ez mugitzeko aitzakia baino ez da, eguneroko arduretan ez lokazteko aitzakia. Baina denbora ez da alferrik pasatzen, eta normalean idealismotik pragamatismora egitea da joera.

Estatutismotik soberanismora egin dute batzuk, federalismotik independentismora beste batzuk, eta beste batzuk… Joera ohikoena pragmatismora da, bai, baina bada salbuespenik.

Irlanda zen gure erreferentea garai batean, Eskozia esistitu ere egiten ez zenean kasik, eta begira orain. 2006ean Masek Zapaterorekin PSC-ren estatutuari lehen cepilladoa eman zion bilera izkutu batean; 2007ko agostazoan PSOEk bere adar nafarra berbideratu zuen (zulora), PSNrik gabeko aldaketa pentsatze hutsa amets bat zenean.

Azkar doa denbora, geroz eta azkarrago gainera. Gauzak gertatzen dira, egoerak aldatu, eta Urkulluri Kataluniako prozesuaz galdetzen diotenean Eskoziako eredua nahiago duela erantzuten du, ingelesez egiten duenean azentu espainola ateratzen zaion arren. Katalanek ere nahiago dute Eskoziako eredua, baina bilbotarrek ez bezala, ezin dute aukeratu non jaio.

Normalena idealismotik pragmatismora egitea da, baina bada salbuespen bat. Ez da Mas. Mas 2006ean pragmatikoa zen, eta gaur egun ere pragmatikoa da. Berak, Kataluniako asko eta askok bezala, ikusi du aldebikotasuna ezinezkoa dela, Espainiarekin independentzia beste aukerarik ez dagoela. Pragmatismotik maximalismora jauzi egin duena Urkullu da. Denborarekin, ezinezkoa eskatzen hasi da harrigarriki. Zergatik? Batzuentzat ezinezkoa eskatzeak aurrera egiteko balio du; beste batzuentzat quieto parado gelditzeko. Ziur naiz badakizula zein den bere arrazoia.

Bizitzatik abiatutako burujabetza

97 fm irratia

97 fm irratia

Noizean behin 97 FM Irratian Ikarorik gabe saiotxo bat egiten dugu. Hemen duzue atzo grabatu genuen irratsaioa:

https://archive.org/embed/IkarorikGabe3

Bestelako mundu bat irudikatzen dugu, eta norabide horretan hegan egin nahi dugu, norabide horretan pentsatu, hausnartu, eraldatu, eraberritu. Ikararik gabe egin nahi dugu hegan, ez dugu Ikarori gertatu zitzaion bezala hegoak urtu eta behera erortzerik nahi.

Lurrean etzanda deitzen da Ruper Ordorikaren azken albuma. “Zerutik gertu ez da ondo egoten … nik hemen egon nahi dut, lurrean etzanda”. Lurrean etzanda, eta zerura begira, kapitalismo basatiari aurre egiteko. Ikarorik gabe, nola bestela?

Eta lurrean etzanda, elikadura burujabetzaz aritu gara saioaren lehen zatian. Joan den apirilean, Euskal Herriko delegazio bat ibili da Brasilen zehar elikadura burujabetza bultzatzeko esperientzia desberdinak ezagutu asmoz. Unai Oñederra ere han izan genuen, eta han ikusi eta ikasitakoak kontatuko dizkigu.

Bertan, gertutik ezagutu du, beste askoren artean, MST (Movimiento de Trabajadores Sin Tierra) mugimendua. Via Campesinaren parte den mugimendu honek, argi dauka: elikadura burujabetza ez da soilik nekazarien kontua, langile klase osoarena baizik. (hemen bere bloga eta argia).

Gurean, martxan da dagoeneko Etxalde mugimendua: nekazaritza iraunkorraren alde baserritarrek osatzen dute. Elikadura burujabetzaren alde, nekazaritzari loturiko pertsonei irekia dago.

Burujabetzaz ari garenean, gauza askotaz ari gara: ari gara elikaduraz, ari gara ekonomiaz, zaintzaz eta bizitzaz… Burujabetza, gai sozial eta nazionala. Izenburu hori du Manu Robles-Arangiz fundazioaren azken monografikoak. Burujabetzaren ildo nagusiari jarraituz, Eskozia eta Kataluniako prozesu soberanistei erreparatu diegu, Ekonomia Sozial eta Eraldatzailearen inguruan hausnartu dugu. Gurera, Euskal Herrira ere begiratzeko, nola ez.

Hortaz, Burujabetzaren kontzeptuarekin bueltaka ibili gara. Edukiz jantzita datorren burujabetza, esparru anitz dauzkana. Burujabetza prozesu bezala, continuum gisa. Gizarte ereduaren garrantziaz, trantsizio sozio-ekonomikoaz aritu gara, nazionala eta soziala uztartzeko beharraz. Edukiz bete dugu Identitatearen kontzeptua bera ere. Burujabetza, neoliberalismoari planto egiteko, estatuaren deslegitimazioari eta krisiari aurre egiteko.

Hegada honetan bidaide izan ditugu, besteak beste, Jordi García Jané, David Fernández, Joseba Azkarraga Etxagibel, Jule Goikoetxea, Joseba Sarrionandia, Jonathan Freeland, Irvine Welsh eta Vicenç Navarro.

Dokumentu eta informazio gehiago:

Burujabetza, Cuestión Social y Cuestión Nacional

Nekazariek eta gizarte eragileek hordago txikira, Argia 2015/06/14

Menos Samba e mais traballar, Unai Oñederra, Emeki Kunama

Fardapollas burujabeak

30k6oie

Ez zinen igerilekura bainujantzi horrekin joango ezta? Fardapollas bustia esekitzen ari nintzen, ezezkoak ez zuen balio. Arrazoia zuen funtsean, halako arropa nik ez daukadan gorputza dutenek eraman dezakete soilik. Nork esan behar zidan niri auzokideen aurrean halako piurekin ibiltzen ausartuko nintzenik?

Frantziako kanpinean behartzen zutelako irribarre lotsati batekin erosi nuenean, ziurtzat nuen soilik eta bakarrik, inork ezagutzen ez ninduen kanpaleku galiarretan erabiliko nuela. Oraindik gogoan dut kanpineko igerilekuan galtza motzak kendu eta slip haiekin biluzik gelditu nintzenean. Ezin nuen begirada altxa, bizkarra ohi baina makurtuago, begirada guztiak izainak bezala itsasten zitzaizkidan gorputz osoan. Eta begira, igeriketa teknika berritzaileak irakasten dituen talde batean nabil orain pitopiscinas-arekin, etxe ondoan.

Hasieran puntako kirolariak zebiltzan ikastaro honetan. Matxakiak, kirola egin ondoren kirol gehiago egiten duten horiek. Denborak, sailkapenak eta gorputza mimoz zaintzen dituztenak. Pozik zebiltzan, baina haiek beste erreinu batekoak ziren.

Taldea hazten joan zen, ordea. Fenomeno berezia bihurtu zen. Jende gehiagoz osatutako geroz eta talde ugariago.Triatloilariak apuntatu ziren, Duatlolariak gero, eta pozik zebiltzan ere. Monotloilariak apuntatu ziren azkenik, gustura hauek ere.

Aizu, honek egiten badu zuk zergatik ez duzu egingo? Halaxe zen, nire mailako jendea ikusten nuen. Denborarik ez dut, baina horiek egin badezakete nik ere. Eta hantxe azaldu nintzen nire mikrobainujantzi galiar sekretuarekin.

Azalpen hau bi mekanismotan laburbilduko lukete zientzia politikoetan: Antzekotasun esleipena (ikastaroan dabiltzanak ni bezalakoak dira) eta Emulazioa (nik ere ikastaroa egingo dut fardapollasarekin).

Amerika, Asia eta Afrikako herrialde kolonizatuak hasi ziren independizatzen. Beste mundu bat ei zen hura. Europako herrialdeek jarraitu zieten. Gurearekin ez omen zuten zerikusirik. Kataluniako herri mugimenduak kontsultarako galdera eta data lortu ditu, besteak beste Katalunia iparretik hegora eskuz esku lotu ondoren. Guk igandean Durango eta Iruñea lotuko ditugu. Antzekotasun esleipena eta Emulazioa.

Ai, ez dakigu ongi nolako garrantzia duen Kataluniako prozesuaren arrakastak gure etorkizunean! Independente garenean katalanek erabiltzen dituzten bainujantziak gomendatuko ditugu kanpinetan.

Atzerri egunetik abegi egunera

Sormen agorra
ez da zigorra.
Aurrez idatzi altxorra,
horra bide zidorra

Landeia, 2011ko maiatza

Adela galdezka etorri zait gaur. Ekuatoriarra da, eta nahiz eta euskara ikasten ibili, badaude ulertzen ez dituen hitz asko, batez ere iparraldeko jendeari entzuten dizkionak. Eta halakoxe hitz batetaz galdezka hasi zait. “Frantsesez ari ziren batzuk entzun ditut abegi eguna gora eta abegi eguna behera. Zer da abegi?” Ziur ez nengoenez hiztegian begiratu behar izan dut. Abegi: harrera, acogida. “Non eta noiz ospatuko da egun hori? bertara joan nahiko nuke”. Hori ere ez nekien, eta hiztegian begiratu badut ere ezin izan diot erantzun.

Adelak gogor egin izan du lan, baldintza kaxkarretan ia beti, askotan zapaldu dute, baina duintasuna galtzeko zorian zenean zutitu eta aurre egin zion zapaltzaileari bere lankideekin batera. Mugitzen zebilen talde bat topatu zuen lanean, enpresaren gehiegikerien aurrean kito esan eta aurpegia emateko prest zegoena. Enpresan lanean hasi zenetik etorri zitzaion talde horretako ordezkaria babesa ematera. Bakarrik ez zegoela esan zion, langile talde majo bat zutela, eta nahi zuenean berekin kontaktuan jartzeko, edozein kezka, arazo edo beldur elkarrekin partekatzeko.

Hasieran ez zion kasu handirik egin, nahiz eta eskertu emandako harrera eta bere telefono zenbakia utzi izana. Berak lana egingo zuen bere herrira dirua bidali ahal izateko. Baina ordezkari hura noizean behin gerturatzen zitzaion, eta galdetzen zion zer moduz zihoan. Honela apurka-apurka konfiantza hartu zuen, eta bere kezka eta beharrak kontatzen hasi zitzaizkion.

Halako batean ordezkariak esan zion enpresak egiten zizkien irainei aurre egin behar ziotela, eta horretarako lankide guztiak batera aritu behar zirela. Adela horrela sartu zen talde hartan, eta langile ororen duintasuna babesteko mugimendu baten partaide bihurtu zen. Bera ez zen euskal abertzalea, baina justizia, elkartasuna, demokrazia eta askatasunaren aldeko bidea, konfiantza eta babesa eman zion ordezkariaren sindikatuarekin egin nahi zuen. Bertako partaide sentitzen zen. Bertako partaidea zen. Eta horrela ezagutu genuen elkar.

Euskal abertzale ez den jende asko dago gure sindikatuan. Gizartearen gehiengoaren nahi eta beharren araberako politiken aldarrikapenean bat egiten du, elite politiko eta ekonomikoen kontra. Kontuan izan pentsioen erreforma Espainiako legebiltzarreko %90ek babestuta onartu zela, nahiz eta gizartearen %72a kontra egon. Hori azaltzeko nahikoa da esatea Espainiako alderdiek bankuekin 144 milioi euroko zorra dutela. Elite politikoa aberats gutxi batzuen alde ari da gobernatzen, eta gizartetik geroz eta urrunago dago. Beste mundu bat posible dela sinisteak, eta beraren alde borrokatzeak batzen gaitu. Globalean pentsatu, lokalean ekin.

Baina zer da aberria? Sinismena? Sentimendua? Hizkuntza? Lurraldea? Horrela ikusita abertzale eta ez abertzaleen arteko banaketak urteak dira berdin jarraitzen duela. Batzuentzat aberria atzerria da, eta besteentzat atzerria aberri. Eta gainera, egun, aberri eguna baino azeri egunak ospatzen ditugu, abertzaleen artean zeinek nola hegemonia lortu.

Baina, zer da zuek aipatzen duzuen aberria?” galdetu izan dit Adelak. Aberria herritar oro bertako partaidetzat onartzen duen komunitatea da. Gaurko eta etorkizuneko herritar ororen eskubide eta betebeharrak segurtatzen dituen komunitatea. Produkzio, kultura eta kontsumo medioak herritarren esku eta herritarren beharrak asetzeko dituen komunitatea. Aberria da elkarrekin egiten dugun borrokaren bidez aldarrikatzen dugun gizarte justuago hori. “Aizu, ba, niri aberri hori gustatzen zait.”

Euskal Herriaren nortasuna plurala da, eta aberriaren oinarria arlo desberdinetan jar daiteke, izan euskara, lurraldea, sukaldaritza… Baina guretzat funtsezkoena gizarte justu, demokratiko eta burujabea da. Eta hori da gure abertzale izateko era; gizarte horren aldeko eguneroko borroka enpresa eta kalean, beste mugimendu sozialekin batera. Eta burujabetzaren bidean ez dugu aurrera egingo baldin eta euskal abertzale ez diren asko ez baditugu erakartzen.

Aurrera egin nahi badugu atzerri eguna abegi eguna bihurtzea baina ez dugu.

Beraien artean infiltratu bat dugu

Image

Ez balitz izango zortzi pertsona Guardia Zibilaren eskueta daudelako, ez balitz izango senide eta adiskideen urduritasun, sufrimendu eta kezkagatik, esango nuke ongi gabiltzala. Esango nuke lortu dugula, azkenean, beraien artean gutako bat arrakastaz infiltratzea. Larunbateko mobilitsasorako hauek tantak baldekada bihurtu dituzte.

Otsoak ardi larrua erantzi eta hortzak erakusten ditu. Lehen ere egiten zuen, baina erasotik babesteko aitzakian, biolentoetatik defendatzeko. Orain zertara dator ahotzar horretatik jaurtitzen duzun lerdea? Zerk amorratzen zaitu? Zerk ateratzen zeure onetik? Bertigoa sorrarazten al dizu Euskal Herrian abiatzen ari den mugimenduak?

Nahi duzuna egin dezakezu jada. Zugandik, jasotzen duguna besterik ez dugu espero. Guk geurea, aldebakartasuna, Kataluniarren atzetik. Atzetik? Zergatik orduan otsoaren indar erakustaldiak hemen? Zerbait ongi egiten ari garenaren seinale. Itxaropen izpi bat. Guk geurea, beraien zain egon gabe.

Eta teleberriko irudietan, otsoen ondoren, Urkullu. Rajoyren bila, oraindik. Negoziatzera, akordio bila, bilateraltasuna. Beste bat jokoz kanpo.

Ongi gabiltza. Otsoa agerian geratzen ari da. Independentista sortzeko makina bat da. Lortu dugu gutako bat beraien artean arrakastaz infiltratzea. Hori esango nuke zortzi pertsona gehiago, eta bere ingurukoak, momentu honetan sufritzen ari direla jakingo ez banu.