Category Archives: Justizia

“Qué hay de lo mío”

Errenteriko-TAO

Argazkia Oarsoaldeako Hitzatik hartua

Errenteriako udalak TAO zerbitzua publifikatzea erabaki du. Albiste ona. Zerbitzu publikoak pribatuak baina hobeak, demokratikoagoak eta eraginkorragoak dira. Pribatizaziok, azpikontratazioak, zerbitzuen garestitzea dakar. Eta zerbitzua garestitzen ez duen kasuetan, langileen prekarizazioa.

TAO zerbitzua enpresa pribatu batek eman du Errenterian azken 25 urteotan. Horrek esan nahi du zerbitzu hori ematen pertsonak aritu direla, gizonak eta emakumeak, langileak. Eta hemen topatzen gara gakoarekin: publifikazioan zer gertatuko da langile horiekin? Bi aukera daude: udalak tokia ematen die publifikatuko duen zerbitzuan (zerbitzuan duten esperientzia kontuan hartuta) edo kalera doaz.

Dirudienez, Errenteriako udalak bigarren aukera hartu du, eta TAOko bederatzi langileak kalera doaz. Beraien artetik denbora gutxien daramanak 15 urte egin ditu lanean TAOn. Badaude hasiera hasieratik, 25 urtez beraz, bertan lan egin dutenak ere. 50 urte inguruko gizon eta emakumeak dira, batzuk urte gehixeago dituzte, beste batzuk gutxixeago. Hartu denbora tarte bat. Jarri zaitezte une batez haien azalean.
Langile hauek ez zuten aukeratu enpresa azpikontratatu batean lan egitea ideologiagatik. Langile hauek lanean hasi ziren Udalak azpikontratatutako enpresa pribatuan bizitzeko soldata behar zutelako. Soldata bat beren bizitza aurrera atera ahal izateko.

Baldintza kaskarrak zituzten hasieran. Sindikatuan antolatu, borrokatu, eta urteetan zehar lan baldintzak hobetzen joan dira. Zerbitzu azpikontratatua da, baina baldintza txukunak lortu dituzte urteekin,antolakuntza eta borrokari esker. Urteetan kolektiboa indartu egin da.

Urte hauetan guztietan Errenteriako udalarentzat, urtez urte, egunez egun, goiz eta arratsalde lanean ibili dira, enpresa pribatu batean, azpikontratatuak, baina zerbitzua udalari ematen. Gogoratu udalaren erabakia izan zela pertsona hauek langile publiko ez, baizik enpresa pribatuko soldatapeko izatea. Bada, orain, udalak zerbitzua publifikatuko duela, teorian zerbitzuak eta lan baldintzak hobetzeko, orain ez du langile hauekin kontatzen. Ez die aukerarik ematen orain arte pilatu duten esperientzia guztia udalaren zerbitzura erabiltzen jarraitzeko. Kalera doaz.

Kalera doaz, horrek sortzen duen beldur, ezegonkortasun, inpotentzia, amorru, haserre, ezintasun guztiarekin. Baina urte hauetan lortu duten indar kolektiboa ez da alperrik, eta ez dira burumakur, etsita geldituko. Borrokara jo dute, beraientzat irtenbidea baitagoelako. Beste herri batzuetan badaude adibideak. Borondate politikoa behar da: elkartu, bildu, eta irtenbidea bilatu.

Atzo 5 eguneko greba abiatu zuten. Manifestazioa egin zuten eta kartelak jarri zituzten kalean. Horren harira @birasuegi lagunak (Errenteriako udalean lan gatazka dagoenean arerio bihurtzen gara; arerio sano, esango nuke), txio hau bota zuen:

QueHayDeLoMio
Borroka batek ez ditu beste borroka batzuk estali behar. Badago lekua kartelak jartzeko batak bestea zapaldu gabe. Askotan, gainera, borroka horiek osagarriak dira. Beraz, argi dago kartel horiek ez zirela hor jarri behar. Izan ere, ELAk barkamena eskatu eta kartelak kendu zituen.

ELAtxioa

Dena den, @birasuegi-ren txio horretan pare bat gauzek deitu zidaten arreta:

1. Langile hauek seguru aski ez dira ibiliko egunerokoan borroka desberdinetan kalean. Langile hauek borrokan ari dira soldata behar dutelako, eta urte asko lanpostu berean egon ondoren oso adin txarrean (langabeziara joateko adin onik badago) kalera joateko arriskua dutelako.

2. “#quehaydelomio hutsa”. Borrokalarien eskala, efectivamente, que hay de lo miotik has daiteke. Langile borroka que hay de lo miotik hasten da. Sindikalismoa que hay de lo miotik abiatzen da, bizitzeko soldata behar duten langileen que hay de lo miotik que hay de lo nuestrora. Behin nolabaiteko segurtasuna daukanak borrokalari eskalan gora egin dezake… edo ez.

Kalera joan daitekeen langile batek bere lehen manifestazioa orduantxe egin dezake, bere ogibidea galtzear delako. Kalean lehen oihuak orduan bota ditzake. Orduantxe jar dezake bere lehen kartela kalean (toki desegokiren batean, agian).

Akaso, lehen aldiz egiten dituen gauza horiek guztiak bere lehen urratsa izango dira eraldaketaren alde abiatuko duen borrokan. Edo ez. Baina ez da horregatik gutxietsi behar.

 

Advertisements

Beltzak eta euskara

BelleEpoqueBizitza emea da, eta arrok ia akabatu dugu, indarkeria harroz. Feministen garrasiak salbatu du. Eta oraindik entzungo duzu terrazaren batean, Chardonnay kopa eskuan, zigarreta bestean, “ni ez naiz ez matxista ez feminista… ile horiek besapean… bortizkeria permanentean…”, feministengatik ez balitz sukaldean giltzarrapoz lotua legokeenaren ahotik.

Ez da kasu bakarra. Sindikalistetaz berdina diote ere: beti haserre, beti kexuka… opor ordainduak, 8 orduko lan eguna, gizarte segurantza eta hezkuntza eta osasun publikoa zerutik eroriak bailiran. Bada hari bat, beraz, emakumeak eta langile klasea lotzen dituena. Hari fina, hauskorra, ongi landu behar dena eraginkorra izan dadin, eta horretan ere feministak badabiltza fin.

Bizitasuna, freskotasuna, oihartzuna, indar kolektiboa. Plaza hartzen ari dira. Gazte, zahar, heldu, mugimendu eraginkorraren eraikuntzan. Eragina dute. Nigan eragin dute. begiak ireki dizkidate, Angela Davis irakurtzera bultzatu naute. Emakumeak arraza eta klasea. Lehen aipatu haria fina triangeluan josia.

Angelak liburuan kontatzen ditu esklabotza garaiko penak minak eta borrokak. XIX. mendeko kontuak, latzak, ezagutu behar direnak, egungoa ulertu ahal izateko. Halako esklabutzarik hemen ez zen izango, baina imajina ditzaket, XIX. mendean agian ez, baina XX. mende hasieran bai, herriko, baserriko emakume euskaldun elebakarrak Donostiako señorito eta señoritei “lan zikinak” egiten, ipurdia garbitzen, ganadua legez.

Konparazioa ez da txiripa. Emakumeak, arraza eta klasea, aspaldi iritsi zen Euskal Herrira. Emakumea eta klasea begibistakoa izanik ere, arraza ez zen bat batean egokitzen hemengo errealitatera. Irudika zitekeen, ordea, Euskal Herriaren askapenarekin, zapaldutako herriaren borrokarekin. Baina ez da kontu itxia, etenik ez duen gogoetagai da, eta berriki euskal hiztunen zapalkuntzarekin ere lotu da.

Lorea Agirre eta Idurre Eskisabel ariketa interesgarri bat egiten ari dira, euskalgintza feminismoarekin lotuz, hain zuzen. Feminismoaren azterketak euskalgintzara ekarriz: identitata eraikuntza eta deseraikuntza, botere harremanak, azpiratuen naturalizazioa… Feminismoak erreminta asko ditu euskaldunak ahalduntzeko.

Angela Davisi ere egiten diote erreferentzia. Esklabotzaren kontrako borroka, segregazioaren kontrako borroka ez zen beltzen borroka, giza eskubideen aldeko borroka baizik. Euskaraz bizitzea giza eskubidea da, borroka unibertsala da.

Euskararen aldeko borroka suspertzeko proposamen aberatsa egin digute (emankorra bilakatzea espero dut). Behar genuen halako zerbait, eta, berriro ere, feminismotik etorri da ekimena. Esanguratsua da. Lan onari esker lortu duen ekarriaren seinale.

Dena den, badu arrisku bat proposamen honek. Botere harremanetan hondoraino iristen garenean, beti topatuko dugu emakume bat, langile klaseko emakume bat. Baina hondoraino begiratzen dugunean, normalean ez dugu emakume langile euskalduna topatuko. Euskara hutsez osatzen diren eremuak, normalean ez dira kolektibo azpiratuenak, jazarrienak, zapalduenak. Are, batzuetan badute elite puntu bat ere. Agian erratuta nago, baina niri beldur hori sortzen zait. Ez proposamena gutxiesteko, ez proposamenak duen balioa murrizteko. Inola ere ez, argi baitago euskaldunak Euskal Herrian moroak garela laino artean.

Criadas

Bada ez bada, euskararen aldeko borrokan arrakasta izan nahi badugu behintzat (Angela Davis gogoan) gogora ekarri nahi dudan gauza bakarra da beltzak Euskal Herrian (azpiratuenak, menderatuenak, esklabotza lanetan dabiltzanak), Amerikako Estatu Batuetan bezalaxe, hegoamerikarrak, afrikarrak, asiarrak eta Europako ekialdeakoak direla.

Nola egin aurre prekarietateari?

PrekarietateariSTOPZergatik erabiltzen dugu coaching eta ez precariousness? outsourcing eta ez poverty? new management eta ez unemployment? Zer da, kudeaketa sistema horiek erabiltzen dituztenak ingelesez dakitela eta berauen ondorioak pairatzen ditugunok ez? Eredu horiek kanpotik datozela eta ondorio larriak hemengoak direla? Edo, besterik gabe, prekarietatea, pobrezia, langabeziaren jatorria estaltzeko zelofanezko hitz anglofonoak erabiltzen dituztela?

Berdin dio. Kontua da erakitzen ari diren lan mundu berria prekarioa dela, lan baldintza gero eta kaxkarragoekin, ezegonkortasun gero eta handiagoarekin. New management bidez saiatuko dira langileari ikusarazten soldata eta lan orduak ez direla garrantzitsuena, proiektua baizik. Coaching bidez langileak ziurgabetasunera kondenatuko dituze modu etikoan eta kontzientzia garbiz. Outsourcing bidez, lanpostu beragatik erdia ordainduko diote langileari, lan hitzarmenak hankartetik pasatuaz.

Jendea sufritzen ari da, beldurra hedatzen. Ataka honetatik ateratzeak ezinezko dirudi. Nola egin aurre prekarietateari?

Mahai inguru, eztabaida, hitzaldiak aurkitu ohi ditut han hemenka gaiari buruz. Erantzun berriak behar dira, instrumentu berriak, baina zenbaitetan, irudipena dut, orain arte lan munduan egin dena ez dela kontuan hartzen, balioko ez balu bezala, zerotik hasi beharko bagenu bezala.

Gauza berriak behar dira, bai, baina ezin dugu baztertu orain arte langileek beren lan eta bizi baldintzak hobetzeko erabili duten instrumentu nagusia: sindikatua. Akats larria litzateke, besteak beste, gaur gaurkoz, instrumenturik eraginkorrena delako prekarietatea borrokatzeko.

Langileak kolektiboki antolatzeak, afiliatzeak, mobilizatzeak emaitzak ematen ditu. Dela urteetan egin duzun lanak eta sindikatu nagusia izateak ematen dizun oihartzunagatik, baliabideengatik eta presioa egiteko aukeragatik. Dela erresistentzia kutxa izateagatik, greba nahi beste luzatu ahal izateko. Dela goi mailako zerbitzu juridikoa izateagatik.

Gauzak zaildu egin dira, eta ekiteko moduak moldatzen joan behar dugu gero eta gehiago asmatzeko, gero eta eraginkorragoak izateko, baina sor/asma daitezkeen gauza berriak bilatzen jarraitzen dugun bitartean, indartu eta zabal ditzagun, baita hitzaldi, eztabaida eta mahai inguru hauetan ere, hemen eta orain emaitza onak ematen dituzten instrumentu eta adibideak. Hemen dituzue batzuk:

 

Arantxa Tapia konpainia noblean

ArantxaTapia

Badakit bitxia dela. Gai asko daudela koadrilako afal ostean, ardoz eta kopaz goraino, barre eta besarkaden garaian, mahai gainean jartzeko. Baina egun hartan enpresariek zergetan ordaintzen zutenaz eta ez zutenaz jardun genuen bi lagunek eta hirurok, biak enpresa banaren arduradun.

Googlek koadriletako apustu eta eztabaidak pikutara bota zitueneko garaien aurretik izan zen, guk behintzat ez genuen garai hartan mobilera datuak egiaztatzera joateko ohiturarik, eta baten ustearekin eta besteak omen zekienarekin tabernaz taberna ibili ginen..

Nik nioen gauza bat dela teorian enpresek irabaziengatik ordaindu behar dutena sozietate zergan, eta beste gauza bat benetan ordaintzen dutena, askoz gutxiago. Datuak ez nekizkiela, baina hala zela. Beraiek ezetz. Enpresek, beraiek behintzat, zerga guztiak ordaintzen zituztela, zerga pila bat.

Eztabaida hartaz oroitu naiz Arantxa Tapiak aurrekoan egin zituen adierazpenak irakurrita. “Gure sistema ez da txarra enpresentzat; kenkari sorta garrantzistua dago, eta, horiei esker, enpresa askoren ordainketa efektiboa ez da bi digiturena”. Gogoratu behar dugu sozietate zerga soilik ordaintzen dutela irabaziak dituzten enpresek. Galerak dituztenek, zero patatero ordaintzen dute.

Oso adierazpen esanguratsuak dira, batez ere, Tapiaren Jaurlaritza bereko Pedro Azpiazu Ogasun sailburuak esan berri duenean diru bilketa handiagoa behar dela, eta badagoela tartea sozietate zergan gehiago biltzeko.

Berriako albistearen arabera, Arantxa Tapia ez zen urrutirago joan zerga erreformari buruzko eztabaidan “daturik gabe hitz egiten ari delako gehiegitan”.

Datu faltagatik ez dadila izan Arantxa:

EAEn sozietate zergaren tasa nominala (teorian ordaindu behar dutena) %28koa da.  Baina dauden kenkari, hobespen, salbuespen eta desgrabazioak tarteko, praktikan ordaintzen dena %16,2 da. Azken zifra hau batez bestekoa da. Tapiak argi esan duen moduan, baudade enpresak %10etik behera ordaintzen dutenak, baina ez du salatzen, goraipatu baizik.

Berriki adostu ditu Jaurlaritzak 2017rako aurrekontuak PSE eta PP-rekin. Zein da aurrekonturako Jaurlaritzak duen diru kopurua? 10.709 milioi €. Hori da Urkulluren gobernuak gastu publikorako duen diru kopurua.

Badakizue, Arantxa Tapiak sutsuki goraipatu dituen kenkari eta hobespenak direla eta, zein den  Foru Ogasunek bildu gabe utzi duten diru kopurua (gastu fiskala deitua)? 6.058 milioi €.

Badakizuen EHUko ikerketa baten arabera zein den EAEko iruzur fiskalaren kopurua urtean? 3.200 milioi €.

Daturik gabe hitz egiten dela salatzen duenak, datuak ezkutatu nahi ditu, eskandaluzkoak dira eta, EAE paradisu fiskal bihurtu nahi ez dugunontzat.

Datuoi garrantzia kendu nahi dien Jaurlaritza, ordea, oso kezkatuta dago Diru Sarrerak Bermatzeko Errentan (DSBE; RGI gaztelaniaz) ematen den iruzurrarekin. Hatz marka digitalak hartuko dizkiete DSBE jasotzen duten pertsonei, iruzurgileak harrapatzeko.

Baina, zer neurriko iruzurra ematen da DSBEn halako neurri zorrotza hartzeko?

Gogoratu:

  • Jaurlaritzak 2017rako duen aurrekontua: 10.709 milioi €
  • Kenkari eta hobespenen bidez biltzeke uzten den dirua: 6.058 milioi €
  • EHUren ikerketaren arabera iruzur fiskala: 3.200 milioi €

Hatz marka digitalik, zein beste neurririk, ez enpresei. Hatz marka digitalak eskatuko zaizkie DSBEren hartzaileei.

Zenbat gastatzen du Jaurlaritzak DSBEn guztira? 400 milioi €.

Zein da DSBEn ematen den iruzur maila? %1ekoa. Beraz, iruzurra 4 milioi € ingurukoa izango da.

Sozietate zerga ordaintzen dutenak irabaziak dituzten enpresak dira. Hor ematen den iruzurra erraldoia da, eta iruzurgileak dirutan flotatzen bizi dira. DSBE jasotzen dutenek egiten duten iruzurra minuskuloa da, eta hartzaileek ez dute inon flotatzen, lurrari krudelki itsatsita daude, bizirauten saiatzen.

Arantxa Tapiari eskatuko nioke, denbora gutxiago pasatzeko enpresari “arrakastatsuekin”, eta denbora gehiago eman dezala, esaterako, DSBE jasotzen duten pertsonekin. Datuek asaladatu egiten dute, bai, baina begirada urratuek bihotzak biguntzen dituzte.

Espiritualtasuna eta konpromiso soziala: testigantza bat

img_20170218_124432

Larunbatean Arantzazun izan nintzen, Espiritualtasuna XXI-Agoran, espiritualtasuna eta konpromiso soziala mahai inguruan parte hartzera gonbidatu nintuden eta. Hemen nire interbentzioa:

Saio honekin hasi aurretik ohar garrantzitsu bat: nik ez diot inori leziorik eman nahi. Hemen gaudenok nahikoa bizi izan dugu, akatsek, ahuleziek, ditugun mugek berdintzen gaituztela jakiteko. Esperientziak erakutsi digu. Nik hemen nire bizipenak partekatu ditut zuekin, hori egitea eskatu didatelako. Eta momenturen batean harrokeria punturen bat sumatzen baduzue, lotu ezazue nire ahuleziarekin, mesedez.

Hori esanda has gaitezen: galdetu zidaten ea nire konpromiso sozialak eta nire espiritualtasunak zer zerikusi zuten. Alegia, ni ELA sindikatuan aritzeak ba ote duen loturarik nire espiritualtasunarekin. Erantzuteko ez ditut 15 minutu behar. Esaldi bakarrean esan dezaket: ni ELAn aritzea nire espiritualtasunak azaltzen du.

Donostiako Antiguako familia egonkor batean jaio nintzen. Bertan jaso nituen maitasuna, heziketa, egonkortasuna, babesa, gaitasunak, baliabideak, fedea, bokazio jakin bat… Jainkoak oparitu zidan guzti honetatik abiatuta, bizitzan egokitu zaizkidan zirkunstantzietan erabakiak hartzen joan naiz, batzuetan kontzienteki, arrazoiturik, beste batzuetan jakin gabe zergatik. Baina beti izan dut galdera bat buruan: zertarako jarri nau hemen Jainkoak? Zer nahi du nitaz? Nire erabakiak galdera horren erantzuna izaten saiatu dira.

Jakina, galdera horrek hamaika erantzun posible ditu norberak duen fedearen edo espiritualtasunaren arabera. Eta espiritualtasuna ez da estatikoa, dinamikoa baizik. Aldatuz doa adinarekin. Niri, behintzat, hala gertatu zait.

Baikor jarrita, esango nuke espiritualtasuna atzera bueltarik ez duen garapen prozesu bat dela. Mailak igotzen zoaz, eta behin bat igota, ez duzu atzera egiten. Hau eztabaidagarria izan daiteke, badakit, baina esan dizuet ikuspegi baikorra hartu dudala.

Nire prozesua, gauzak asko sinplifikatuz, hiru fasetan banatu dut, fase bakoitza, niretzat funtsezko izan izan diren liburu banarekin lotuz. Hona ekarri ditut hiru liburuak zuek ikus ditzazuen:

  1. El proyecto de Jesus (Jose Maria Castillo)
  2. Las bienaventuranzas (Adolfo Chercoles)
  3. Espiritualidad desde abajo (Anselm Grün)

Errepikatu nahi dut, hiru faseena sinplifikazio bat da, erabaki guztiz arbitrarioa, nire bizitzaren milaka interpretazio posibleetan zuei kontatzeko erabiltzea erabaki dudana. Hauek dira hiru faseak:

1: ESPIRITUALTASUNA BEGI ITXIEKIN. Jaiotzatik Bartzelonako olinpiadetara doana gutxi gora-behera.

2: ESPIRITUALTASUNA BEGI IREKIEKIN, baina ESPIRITUALTASUNA GOITIK. Izenen jatorria eta esanahia joango naiz azaltzen, lasai egon horregatik. Fase honen amaiera 2009an jarriko dut, kakotxa guztiekin.

3: ESPIRITUALTASUNA BEHETIK.

Esandakoa. Hirugarren fasean ez dut esan espiritualtasuna begi irekiekin, behin begiak irekita, ezin baitira berriro itxi…

I. fasea: Espiritualtasuna begi itxiekin

Fase honi Espiritualtasuna begi itxiekin deitu diot. Izen hau Chércoles jesuitari hartu diot, Bienaventuranzas ikastaroan entzun bainion. Berak zioen begi itxiekin otoitz egiten dugunean gauza eder eta anpulosoak esaten ditugula “munduan denak anai-arrebak gara, denak berdin maite ditut…”, baina begiak zabaltzen ditugunean hasten gara esaten: “hori ez dut hainbeste maite… hori ere ez… eta, hango hura gorroto du!”. Espiritualtasuna gure baitan, goxo-goxo, biltzen garenean bizi dugu, baina eguneroko bizitzarekin zerikusirik ez du. Eguneroko bizitzak ez gaitu espiritualtasunak gidatzen, beste balio terrenalek baizik.

Antiguako parrokiako aisialdi taldeko begiraleak ginen. Ekintza, jolas, dinamika, kanpaldi, elkarbizitza mordoa egiten genituen. Bileretan, ordea, noizean behin airean gelditzen zen galdera bat sortzen zen: saioren bat egin beharko dugu fedeari buruz ezta? Isiltasunak harrapatzen zuen gela. Guretzat egiten genituen gauza guztiek ez zuten zerikusirik fedearekin Gauza desberdinak ziren.

Genuen zulo hori konpontzeko, teologia eskola deitu geniona sortu genuen, gure artean teologia ikasia zuen Xabi Anza genuela aprobetxatuz. Hor irakurri eta komentatu genuen liburu hau (Castilloren El proyecto de Jesús), begiak ireki zizkiguna.

II. Fasea: Espiritualtasuna goitik begi irekiekin

Liburu hau irakurrita ikusi genuen Jesusek bazuela proiektu bat. Bazuela eguneroko bizitzarako proposamen bat. Eta proposamen hori pobretuak erdigunean jartzetik abiatzen zela. Imajina gaitzakezue, deskubrimendu hori eginda, edozertarako prest ginen gazte nekaezinak: motxilak bete genituen goraino eta Everest igotzen hasi ginen, oxigeno gabe.

Kalean esertzen hasi ginen etxegabeekin, pobreekin, baztertuekin. Ez genuen Caritaseko boluntario izan nahi, horiek txikikeriak ziren. Lagunak egin genituen. Beraiekin hitz egin, xakean jolastu, eta pare bat aldiz mendira ere joan ginen. Misioetara joatea ihes egitea iruditzen zitzaidan, hemen egiteko hainbeste gauza egonda! Iritzi hori izan nuen Ekuadorrera hilabeterako joatea proposatu zidaten arte…

Ekuadorren hilabete, gutxi zen, noski. Hurrengo urtean neskarekin joateko aukera nahi nuen, eta hara joan ginen biok. Baina Hegoamerika ere gutxi zen, Afrikara joan nahi nuen. Hilabete ere oso laburra zen, urte bete egin nahi nuen Afrikan. Gure enpleguak utzi eta Eritreara joan ginen 2001ean neska eta biok, Caritasen proiektu batekin. Imajinatu guraso gaixoak! Orain aita naizela hobeto ulertzen ditut… Esaten zidaten: “baina ,nolatan utzi duzue enplegua? zer gertatuko da etortzen zaretenean?”. Noizbait esana zidan amak: “egiten dituzun gauza horiek, kaleko jendearekin ibiltzea-eta, oso ondo daude, baina zergatik egin behar dituzu zuk?”. Iritsi zitzaidan ere gertuko batek esan zuena nitaz “bai, Unai beti izan da apur bat infantila…”.

Orain gutxi jakin dut jarrera honi, nik garai honetan nuenari, indibidualismo heroikoa deitzen zaiola Nik espiritualtasuna goitik deitu diot. Izen hau Anselm Grün-en liburutik hartu dut. Zer da espiritualtasuna goitik? Ebanjelioaren araberako “ni ideal” bat egiten dugula buruan, super yo moduko bat, eta gure erronka ideal hori lortzea izango da, gure esfortzu hutsean sinistuta. Badi honek Egotik asko, demostratzen saiatzen baikara, gu inor baina koherenteagoak garela.

Espiritualtasun mota hau ez nuen Eritrean utzi. Handik bueltan neskak eta biok lana aurkitu genuen berehala. Ni joan aurretik Ikerlanen nenbilen, proiektu batean, eta spin off enpresa bat sortu zen proiektu horrekin. Bertan hasi nintzen lanean. Lan polita zen eguzki bidezko aire girogailu bat garatzen ari ginen. Lantalde jatorra genuen, lan-baldintza onak, I+G-ko buru nintzen… Baina banuen kezka bat barruan. “Zeinentzat ari gara egiten produktu hau? Ez da aldirietan bizi diren pobreentzat. Ezta, gu bezala, pisu baten bizi direnentzat. Produktu hau txaletetan bizi diren aberatsentzat da.” Ordurako lehen alaba jaioa zen. Nik murrizketa hartu nuen, eta bigarrena jaio zenean, lantegia Arrasatetik Basaurira pasa zutela aprobetxatuz, urte beteko eszedentzia eskatu nuen umeak zaintzeko.

Hor hasten dira, 2005ean, ahaztuko ez ditudan lau urte zoragarri. Umeak zaintzeaz gain, Caritasen boluntario ibili nintzen eta Erlijio Zientzietako hainbat ikasgai ikasten aritu nintzen. Urte beteko eszedentzia amaituta, aukera desberdinak ireki zitzaizkidan. Fundazio batean hasi nintzen nazioarteko lankidetzan etxetik. Ikerlanek proiektu baterako hartu ninduen, autonomo gisa. Caritasen ere proiekturen bat ematen zidaten… Etxetik lan egiten nuen batez ere, ordutegi guztiz malguarekin, hiru umeak zaintzeaz gain, banuen denbora ere beste zenbait gauza egiteko. Baina amaitu zen Ikerlaneko proiektua. Krisia, ere, iritsi zen eta Fundazioa pikutara joan zen. Caritaseko proiektutxo bat besterik ez zitzaidan gelditzen, eta gure aurrezkiak amaitzen ari ziren. Fundamentuzko enplegu bat bilatzen hasteko garaia iritsi zen. Curriculuma eguneratu, eta han hemen bidali nituen.2009 urtea zen, eta ni zulora eramango ninduten bi gertaera jazo ziren.

Lehenik, sekula ahaztuko ez dudan lan-elkarrizketa bat Giroa energia enpresan. Hainbat denbora hitz egiten egon ondoren, esan zidan parekoak: “Un curriculum muy interesante… pero… ¿quién me asegura a mí, que si te cogemos, dentro de un año no te vas a ir a Etiopía?”. Hortxe ikuso nuen ate batzuk itxi zitzaizkidala betirako.

Oroitzen dut egun hartan bertan, edo hurrengoan, nire testigantza eman behar niela gazte batzuei. Halakoetara deitzen ninduten noizean behin, eta nik beti esaten nien entzuleei, “zuek bilatu ezazue beti gustokoen duzuena, saiatu topatzen gehien betetzen zaituzten lan hori, nahiz eta horretarako arriskatu behar izan. Beti sortuko zaizkizue aukera berriak. Hori izan da nire esperientzia behintzat”. Baina aldi hartan esan nien hori esan. Aldi hartan esan nien: “hori hala zela uste nuen, baina orain dudak ditut”, eta gertatu zitzaidana kontatu nien. Hitzaldira deitu zidan lagunak esan zidan: “badakizu zer den hori? gurutzea”.

Ate hori itxita irakaskuntzan probatzea erabaki genuen. Irungo La Sallen lan egiteko deitu zidaten. Lanbide Heziketan. Mekanizatua eman behar nuen. Inoiz ikasi ez dudan gai bat. Berdin zuen, ikasteko liburu mordoxka eraman nituen etxera. Baina esan zidaten ere aurreko maisua ez zegoela, eta aurten unitate didaktiko berria egin behar nuela ikasgairako. Nik galdetu nien: “zer da unitate didaktiko bat?”. Amildegia zabaldu zitzaidan nire azpian. Lorik ez, dardarka esnatu, oso gaizki jarri nintzen. Lortu nuen lehen asteko eksolak prestatu eta ematea, baina asko pentsatu ondoren, uztea erabaki nuen Ez nuen hilabete bat iraun.

Hortxe amaitzen da nire espiritualtasunaren bigarren fasea. Hondoratua, lur jota, zuloan.

III. Fasea: espiritualtasuna behetik

Zure buruaz egin duzun idealizazio horren bila zabiltza, zure esfortzu hutsean sinistuta, behin eta berriro pareta berdinarekin joz: zure mugekin, zure akatsekin, zure huts egiteekin. Halaxe ibili nintzen ni urte luzeetan, porrotak ispiluaren aurrean jartzen ninduen arte.

Zuloan zaudenean, Jainkoaren aurrean, umil, makurtzea besterik ez zaizu gelditzen. Zure kabuz egin nahi zenuena egiteko gai ez zarela jabetuta, hondoan zaudela, beste baten eskuetan zaude. Konfiantza jartzen duzu, zure gainetik dagoen horretan, eta intuitzen has zaitezke, guztiz ulertu ezin dezakegun modu batean eragiten duela espirituak, beste pertsona askoren bitartez.

Gainean duzun karga astuna arindu dezakezu, eta esker onez, umil, bere esku onetan gaudenaren konfiantzaz, aurrera segi, gure hondar alea egiten saiatuz. Horixe da Espiritualtasuna behetik, zulotik, gure miseriatik, gure ezinetik, gure ahuleziatik, konfiantza osoa beragan jarriz.

Bada, justu momentu horretan, Irungo lana utzi eta gutxira etorri zitzaidan Xabi Anzaren eskaintza: “Manu Robles-Arangiz Fundazioan pertsona bat behar dugu, nahi zenuke?” 2003tik neraman ELAn afiliatua, alternatiba eraikitzeko proiektua ezinbestekoa iruditzen zitzaidalako. Inoiz pasatu izan zitzaidan burutik, gustura ibiliko nintzela bertan, baina ez nuen uste aukerarik izango nuenik. ETa hara, eskaintza. Bilbora joan beharko nuke egunero, baina probatzeak merezi zuen. Baiezkoa eman nuen, eta orain arte.

Hau al da Jainkoak nitaz nahi duena?

Begi itxietatik irekietara, eta goitik behera. Hiru fase, hiru liburu.

Lukas eta Mateok kontatzen digutenez Jesusek esan zuen (Lk 12, 29-31): “Zuek ez ibili larri jan-edanaren bila. Fedegabeak arduratu ohi dira horiez guztiez; baina zuen Aitak badaki horren beharra duzuena. Ardura zaitezte, ordea, Jainkoaren erregetzaz, eta beste hori gehigarritzat emango dizue Jainkoak.

Aipatu dizuet duda bat izan nuela gazte horiei nire testigantza eman nienean. Duda izan nuen hondoa jo nuenean. Duda hori, oraingoz, joan zait.

Eskerrak ematen dizkiot Jainkoari “infantila izan naizelako”, “ideala bilatzen saiatu naizelako”, nire bizitzako aukerak espiritualtasunarekin lotuta egiten saiatu naizelako.

Lanpetuta nabil, lanez lepo askotan, etxean ez naiz nahi beste egoten, eta zati okerrena emazteak eta seme-alabek daramatela esango nuke. Dena den gustura gabiltza, zoriontsu. Egiten dudana gustuko dut, eta “hau al da Jainkoak nitaz nahi duena?” galdera egiten diodanean nire buruari, oraingoz, erantzuna da: BAI.

Baina, zer du Adegik sokatiraren kontra?

los-mejores-suplementos-mas-musculo

Glúteos y pechos perfectos, ezpain mamitsuak, tableta, bizeps, trizeps, kuadrizeps ikusgarrien garaian; Corporación Dermoestética, goitik beherako depilazioa, Irati Xtrem, Iron man, Hiru handiak eta Ehun milen garaian; gorputza bere mugetara eramango duen lasterketak, zenbat eta zailagoa, zenbat eta erokeria handiagoa, hainbat eta jende gehiago erakartzen duen garaian, Adegik negoziazio kolektiboa utzi eta kirola sustatzeari ekin dio, kiroltasunez.

Enpresen arteko lasterketa antolatzen du Donostian urte batzuetatik hona. Igeriketa-lasterketak ere antolatzen ditu: “busti lankideekin. Empresas que se mojan”. Laugarrena irail honetan ospatu da, arrakasta handiz.

Bi lasterketa hauek badute bertute bat, benetan eskertu behar zaiena: biak kirol indibidualak izanagatik, antolakuntzak taldekako lasterketa bihurtu ditu. Ez da banakoen arteko lehia, taldekakoa baizik. Balio sinboliko handia dauka, kapitalismoak sustatzen duen indibidualismoaren gainetik lan kolektiboari ematen diolako indarra.

Dena den, bi kirol hauek, oso hedatuak egonik ere, ez dute bertako kutsurik, ez dute bertako kultura, bertako izaera islatzen. Bertokotasuna sinbolikoki adierazteko ez dira baliagarriak. Globalizazio indibidualean taldeka lan egin behar da, bai, baina maila lokalean, bertako bereiztasunak landuz eta zukutuz.

Agian gabezia hori konpontzeko erabaki du Adegik urte honetatik hasita hiru urtez Kontxako estropadetako lehen traineru gipuzkoarrei (femeninoa eta maskulinoa) sari mardul bat ematea: 5.000 euro tripulazio bakoitzari. Eta hemen sortzen zaizkit dudak niri.

Ulertzen dut aizkolari edo harri jasotzaileak ez saritzea. Bertako kirolak dira, baina indibidualak. Haatik, estropadak bezain bertako eta taldekako da sokatira. Euskal Herriko selekzio ofiziala dugu gainera, eta irailean munduko txapeldun izan ginen.

Zergatik aukeratu zuten estropada eta ez sokatira? Biak lehiaketa kolektiboak dira. Biek esfortzu handia eskatzen dute. Bietan sari bakarra dago eta talde desberdinek besteen kontra borrokatzen dute garaile izateko. Biek dute sinbolismo handia: desberdintasunak handitzen doaz, pobrezia gorantz, lan baldintzak gero eta okerragoak, prekarietatea orokortzen, lan-orduak handitzen, soldatak murrizten, prezioak igotzen… egoera honi buelta emateko lan handia egin behar da, eta soilik lortuko dugu esfortzu-borroka kolektibo bidez.

Apenas ikusten dut, sinbolismo aldetik, alde handirik estropada eta sokatira artean , eta pentsatzen nuen, besterik gabe, bat aukeratu behar horretan, estropada aukeratu zutela, akaso txanpona zerura botata. Baina ez.

Igandeko El Diario Vascon Adegiko Nerea Zamacolak (Transformando la manera de relacionarnos en las empresas) argi utzi zuen ez zela zozketa bidezko hautua izan;, erabakia ongi pentsatu eta hausnartuta hartu zuten: sokatiraren aurka daude. Más trainera y menos sokatira.

Eta diot nik: zergatik bultzatu nahi dituzte estropadak sokatiraren kaltetan? Zergatik dirua eman traineruei eta ez sokatirari? Zeren eta, nik dakidala, patronalak badu sokatira taldea, eta gogor lehiatzen da, gainera, txapelketetan. Baina estropadetan? Trainerurik ez dute eta! Ez dute arraunik egiten, guztiok dakigu yatean ibiltzen direla…

Ez al da izango, estropada eta traineruen ospea bultzatuz, langile guztiak traineruetara bideratu nahi dituztela, lehiakideak gainetik kenduta, sokatiran patronala garaile atera dadin?

Nola banatzen da aberastasuna?

Soldataz esaten ez diguten guztiaGaizki; gero eta okerrago. Hori da erantzun argiena, errazena. Ez dugu guk bakarrik esaten. Thomas Pikettyk agerian utzi du “Kapitala XXI. mendean” liburuan. Nazioarteko Diru Funtsak (NDF; FMI gaztelaniaz) eta Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak (ELGE; OCDE gaztelaniaz) ere txosten bana atera berri dute gauza berbera azpimarratuz. Ez asmo berdinarekin, jakina. Batzuk gauzak aldatu nahi ditugun bitartean, besteek beren pribilejoei eutsi nahi diete.

Gu desberdintasun bidegabeek kezkatzen gaituzte eta jendearengan horrek sortzen duen minak, sufrimenduak. NDF eta ELGE larritzen dituena sistemaren egonkortasuna balantzaka hastea da. Diote gehiegizko desberdintasunek, hazkunde ekonomikoa moteltzeaz gain, jendea oldarrarazi dezaketela, liskarrak sortuz.

Edonola, guztiz frogatuta dago desberdintasunak hazten ari direla. Sinesgogorrak egongo dira ere, komenientziagatik akaso (klima aldaketarekin gertatzen den moduan), baina aberastasuna gero eta esku gutxiagotan pilatzen ari da. Intermon Oxfam-ek irudikatu zuen moduan: 62 pertsonek munduko populazioaren erdiak duen aberastasun bera dauka.

Aberastasuna, baina, zer da?

Planeta aberastasunez betea dago. Itsasoak, lur azpiak, mendiak, bailarak… aberastasunez josiak daude. Kontua da nor bereganatzen den horietaz. Hego Afrika, Zimbawe urrez eta diamantez josia zegoen. Nigeria petrolioz, Kongoko Errepublika Coltanez. Herrialde aberats pobretuak.

Jendea ere aberastasuna da. Pertsona gazte, indartsu, bizitzaz beteak aberastasuna dira. Afrika biziki aberatsa zen (eta da) zentzu honetan, baina milioika  pertsona ebatsi zituzten bertatik, urrunera eramateko: ameriketara, itsasora, esklabutzara, heriotzera.

Besarkada bat, muxu bat, irribarre bat aberastasuna dira. Sendatzea, elikatzea, hezitzea, maitatzea, zaintzea aberastasuna da. Gauza da nor bereganatzen den horretaz. Kapitalak emakumeen doako lanak sortzen duen aberastasun hau beretzat hartu du. Era berean, Hego Amerikari elkar zaintzaren eta xamurtasunaren aberastasun asko lapurtu dio Europak, bere gabeziak estaltzeko. Biziraupen hutsagatik, Hego Amerikan haur asko umezurtz gelditu dira, Europan guraso eta seme-alabak falta direlako; enpresek etxeetatik ebasten duten aberastasuna ez delako zerbitzu publikoekin ordezkatzen.

Aberastasuna da aulki bat egitea, komuna garbitzea, jertsea jostea, sardina arrantzatzea, tabakoa saltzea, paketeak garraiatzea, irakastea, pieza bat mekanizatzea, hozkailu bat muntatzea… Aberastasuna langileok sortzen dugu. Kontua da zein jabetzen den aberastasun horretaz…

Oso aberatsa da aberastasuna, eta oso gaizki banatua dago. Pikettyk, aberastasunaren banaketaz aritzean, zergetaz hitz egiten du. Baina zerga bidez ez da aberastasunaren banaketa ematen. Zerga bidez aberastasuna birbanatu egiten da. Ez dut nik zerga-politiken garrantzia gutxietsiko, inolaz ez. Azpimarratu nahi dudana da, aberastasunaren banaketa beste eremu batean ematen dela. Non, baina? Negoziazio kolektiboan.

Enpresetan langileek aberastasuna sortzen dugu. Eta nork erabakitzen du sortutako hori nola banatzen den? Zenbat doa kapitalera eta zenbat langileengana? Jakina, kapitalak ahalik eta gehien nahi du beretzat, eta langileek beste horrenbeste; interes kontrajarriak ditugu. Non ebazten da gatazka hau? Negoziazio kolektiboan, eta, indar-harremanen arabera, aberastasuna gero eta esku gutxiagotan (kapitala) edo gero eta esku gehiagotan (soldata) banatuko da.

Adibidez: EAEn BPGa biztanleko 11.118 euro zen 1993an. 2007an 30.599. Aberastasuna hirukoiztu egin zen 15 urtetan . Enplegua ere asko hazi zen (1993an 620.000 ziren soldatapekoak; 2008an 1.090.000). 1993an soldatak BPGaren %54,7 ziren; 2006an %48,3. Hau da, krisi aurretik aberastasuna hirukoiztu egin zen 15 urtetan, baina soldatapekoengana zihoan zatia 6 puntu murriztu zen.

Joera hori ez zen lokala izan, globala baizik. Horixe da neoliberalismoa, hain zuzen, aberastasunaren banaketan kapitala lehenestea guztiaren gainetik.

Aberastasunaren banaketa ematen den moduak definitzen du bizi(ko) dugun gizarte eredua. Eta, esan bezala, aberastasun banaketa hori indar-harreman kontua da. Ez inoiz ahaztu: soldata dirua baina gehiago da.